Tôi đã từng ngồi trong một vòng tròn chia sẻ, lắng nghe câu chuyện của một người bạn. Khi bạn ấy nói xong, tôi đưa ra một lời nhận xét hay một lời khuyên mà tôi nghĩ là tích cực, là nên nói. Nhưng ngay khoảnh khắc lời nói đó thoát ra tôi cảm thấy một sự gượng gạo tinh tế bên trong mình. Lồng ngực tôi hơi nặng lại. Tối hôm đó khi ngồi yên và nhìn lại tôi nhận ra: điều tôi nói không phải là điều tôi thực sự cảm nhận. Tôi đã nói điều tôi nghĩ mình nên nói thay vì nói điều thật trong lòng mình – có thể chỉ đơn giản là một sự im lặng đồng cảm.
Đó là một khoảnh khắc nhỏ nhưng nó nhắc tôi về một hành trình lớn lao mà tất cả chúng ta, những người đi trên con đường trở về đều đang thực hành: hành trình sống trung thực.
Cam kết không tự lừa dối chính mình
Chúng ta thường được dạy rằng trung thực là không nói dối với người khác. Đó là một chuẩn mực đạo đức căn bản. Nhưng trong vòng tròn ấm áp của chúng ta nơi chúng ta cùng nhau soi chiếu những góc khuất bên trong tôi tin rằng chúng ta được mời gọi đến một tầng nghĩa sâu hơn. Trung thực trước hết không phải là một hành vi hướng ngoại mà là một cam kết hướng nội.
Nó là cam kết không tự lừa dối chính mình.
Đây có lẽ là hình thức trung thực khó khăn nhất. Bởi lẽ chúng ta là những người kể chuyện tài ba nhất cho chính mình. Chúng ta biện minh cho những lựa chọn chưa trọn vẹn. Chúng ta né tránh nhìn vào những điểm yếu vì sợ hãi cảm giác mình không đủ đầy. Chúng ta hợp lý hóa một sai lầm để không phải cảm thấy tội lỗi. Chúng ta tự khoác lên mình những vai diễn – vai diễn của người mạnh mẽ, người hiểu biết, người ổn định và dần dần chúng ta quên mất con người thật của mình đằng sau lớp mặt nạ đó.
Sống trung thực với chính mình vì thế là một hành vi can đảm. Đó là lòng can đảm dám ngồi xuống trong tĩnh lặng, lắng nghe hơi thở và nhìn thẳng. Nhìn thẳng vào sự thật dù nó có thể làm ta không thoải mái. Nhìn thẳng vào động cơ thật sự đằng sau một hành động. Nhìn thẳng vào nỗi sợ hãi đang ngấm ngầm điều khiển mình. Và quan trọng nhất là dám nhìn thẳng vào những sai lầm của mình mà không vội vàng phán xét hay chôn vùi chúng.
Sự trung thực nội tâm này không phải là một cuộc tự hành hạ. Ngược lại nó cần được nuôi dưỡng bằng sự ân cần. Chúng ta nhìn vào điểm yếu không phải để chì chiết mà là để thấu hiểu. Chúng ta nhận diện sai lầm không phải để dằn vặt mà là để học hỏi. Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất để trở về. Bởi lẽ chúng ta không thể chữa lành điều mà chúng ta không thừa nhận là đang tổn thương.
Sự nhất quán giữa lời nói và hành động
Khi thực hành trung thực với chính mình đủ lâu một điều tất yếu sẽ diễn ra: sự trung thực đó bắt đầu lan tỏa ra bên ngoài. Lời nói và hành động của chúng ta bắt đầu đi cùng một nhịp. Chúng ta không còn cảm thấy nhu cầu phải nói có khi trái tim mình đang gào lên không. Chúng ta không còn phải cường điệu câu chuyện của mình để tìm kiếm sự ngưỡng mộ. Chúng ta đơn giản là chúng ta.
Một người trung thực theo nghĩa này là người giữ được chữ tín. Không chỉ là chữ tín với người khác mà là chữ tín với chính mình với những nguyên tắc sống mà mình đã lựa chọn. Lời hứa của họ có trọng lượng bởi vì nó được bảo chứng bằng sự nhất quán từ bên trong.
Và một phần tất yếu của sự nhất quán đó là dám nhận lỗi một cách thật lòng.
Dũng cảm nhận lỗi để giải thoát tâm hồn
Đã có lúc tôi làm tổn thương người khác bằng một lời nói vội vã. Phản xạ đầu tiên của tôi là tự vệ hay là giải thích. Nhưng sự thôi thúc đó chỉ khiến mọi thứ tồi tệ hơn và quan trọng hơn nó khiến tôi đánh mất sự bình an. Sống trung thực là khi ta đủ dũng cảm để nói: Tôi đã sai. Tôi xin lỗi. Một lời xin lỗi thật lòng, không kèm theo nhưng và không đổ lỗi cho hoàn cảnh. Chỉ đơn giản là nhận trách nhiệm.
Khoảnh khắc đó thật sự giải thoát. Nó giải thoát người kia khỏi sự ấm ức và giải thoát chính mình khỏi gánh nặng của sự dối trá. Chúng ta nhận ra rằng việc bảo vệ cái tôi mong manh không quan trọng bằng việc bảo vệ sự thật và giữ gìn một mối quan hệ. Chúng ta chọn không vì lợi ích trước mắt hay không vì sĩ diện nhất thời mà đánh đổi đi nhân phẩm, danh dự hay sự bình yên quý giá trong tâm hồn mình.
Khu vườn của niềm tin và sự nhẹ nhõm
Khi chúng ta gieo những hạt mầm của sự trung thực như vậy cả bên trong lẫn bên ngoài một khu vườn bắt đầu bừng nở.
Điều đầu tiên nảy mầm chính là niềm tin. Người khác tin tưởng chúng ta bởi vì họ biết rằng những gì họ thấy là thật. Họ cảm thấy an toàn khi ở bên ta vì họ không phải đoán già đoán non sau những lớp vỏ bọc. Và quan trọng hơn chúng ta xây dựng được niềm tin vào chính mình. Chúng ta tin vào khả năng của mình để đối diện với sự thật dù nó là gì.
Từ niềm tin đó những mối quan hệ lành mạnh được nuôi dưỡng. Những kết nối được xây dựng trên sự thật dù mỏng manh vẫn bền vững hơn vạn lần những mối quan hệ được duy trì bằng sự tô vẽ. Chúng ta cho phép mình được nhìn thấy một cách trọn vẹn với cả điểm mạnh và điểm yếu. Và trong vòng tròn cho nhận này chúng ta cũng tạo ra một không gian an toàn để người khác dám sống thật.
Cảm giác mang lại thật sự nhẹ nhõm. Đó là sự nhẹ nhõm của một người không còn gì phải che giấu hay không còn phải gồng mình diễn một vai không phải là mình. Hơi thở sâu hơn. Giấc ngủ bình yên hơn. Chúng ta cảm thấy tự tin hơn nhưng không phải sự tự tin ồn ào của cái tôi mà là sự tự tin tĩnh tại của một người đã tìm thấy sự thống nhất nội tâm.
Và trong cộng đồng của chúng ta mỗi hành động trung thực nhỏ bé của mỗi chúng ta đều đang góp phần giữ lửa. Chúng ta đang cùng nhau tạo nên một môi trường sống và làm việc tích cực, tử tế hơn. Một nơi mà sự thật được trân trọng, sự dễ tổn thương được chấp nhận và lỗi lầm được xem là cơ hội để gieo hạt hiểu biết.
Hành trình này không phải là một sớm một chiều. Sẽ có những ngày chúng ta lại quên hay lại vô thức nói dối chính mình. Nhưng điều đó không sao cả. Chúng ta chỉ cần ân cần đưa mình trở lại với hơi thở và trở lại với sự thật trong giây phút này.
Xin được tri ân mỗi chúng ta vì đã đủ can đảm để chọn con đường không dễ dàng này, con đường trở về để được sống thật với chính mình.
