Đã có lúc tôi đứng giữa một ngã rẽ quan trọng. Mọi thứ đều mơ hồ. Tương lai dường như được phủ một lớp sương dày đặc. Phản ứng đầu tiên của tôi khi đó một phản ứng gần như bản năng là tìm kiếm sự giúp đỡ từ bên ngoài. Tôi hỏi ý kiến bạn bè, tìm đến những người tôi ngưỡng mộ, tôi đọc hàng chục trang sách và bài viết mong mỏi một ai đó hay một điều gì đó sẽ cho tôi câu trả lời đúng đắn.
Tôi tin rằng trong cộng đồng của chúng ta nhiều người cũng đã từng trải qua cảm giác mắc kẹt tương tự. Chúng ta sống trong một thời đại nhiều biến động. Những gì đúng hôm qua có thể không còn phù hợp hôm nay. Thông tin ập đến từ mọi phía mang theo vô vàn lời khuyên, tiêu chuẩn và hình mẫu thành công.
Giữa sự ồn ào đó thật dễ dàng để chúng ta đánh mất tiếng nói của chính mình.
Trở về với người thầy bên trong
Chúng ta quen với việc tìm kiếm một người thầy ở bên ngoài. Chúng ta mong chờ một ai đó sẽ đến và cứu mình, chỉ cho mình con đường phải đi hay nói cho mình biết điều gì là tốt nhất. Sự phụ thuộc này dù đôi khi mang lại cảm giác an toàn tạm thời nhưng nó cũng âm thầm lấy đi sức mạnh nội tại của ta. Nó khiến ta sống trong thế bị động chờ đợi.
Nhưng hành trình nuôi dưỡng nội tâm mà chúng ta đang đi cùng nhau lại mời gọi một sự trở về. Một sự trở về để nhận ra rằng người thầy vĩ đại nhất hay vị cứu tinh bền bỉ nhất thực ra luôn ở ngay bên trong.
Hôm nay tôi muốn chúng ta cùng chiêm nghiệm về một nghệ thuật hay một kỹ năng cốt lõi của thời đại này: Tự khai vấn. Nghệ thuật trở thành người thầy và người tri kỷ của chính mình.
Tự khai vấn không phải là một phương pháp phức tạp hay cao siêu. Nó bắt đầu từ một hành động đơn giản: Dám quay về với mình.
Nó là khả năng chúng ta tự tăng cường nhận thức, tự mình lắng nghe để khai mở những lựa chọn mới thay vì chỉ ngồi yên chờ đợi một phép màu từ bên ngoài.
Thử thách lớn nhất khi chúng ta quay về thường không phải là sự im lặng. Mà là tiếng nói của người phán xét nội tâm.
Chuyển hóa người phán xét thành tri kỷ
Tôi cũng từng có một người phán xét như vậy. Khi tôi thất bại nó nói biết ngay mà cậu không bao giờ làm được đâu. Khi tôi mệt mỏi nó nói đừng lười biếng người khác còn đang cố gắng kìa. Nó chỉ trích, so sánh và chì chiết. Chúng ta đã sống với giọng nói đó quá lâu đến nỗi lầm tưởng nó là sự thật hay là động lực để phát triển.
Nhưng đó là sự nhầm lẫn. Sự chỉ trích chỉ gieo thêm hạt mầm sợ hãi khiến chúng ta co rút lại, không dám thử và không dám sai.
Tự khai vấn ngược lại là một cuộc đối thoại đầy ân cần. Đó là khi ta học cách chuyển hóa người phán xét bên trong thành một người tri kỷ.
Một người tri kỷ sẽ làm gì?
Họ sẽ không vội vàng đưa ra lời khuyên. Họ sẽ không phán xét khi ta vấp ngã. Họ sẽ ngồi xuống bên ta trong sự tĩnh tại và kiên nhẫn lắng nghe. Họ mang đến một không gian an toàn để mọi cảm xúc dù là hỗn loạn hay yếu đuối nhất được phép bừng nở và hiển hiện.
Khi chúng ta học cách quan sát suy nghĩ và cảm xúc của mình với thái độ của một người tri kỷ một sự thay đổi kỳ diệu bắt đầu. Ta không còn là cơn giận. Ta nhận biết mình đang có cơn giận. Ta không còn là nỗi sợ. Ta quan sát nỗi sợ đang vận hành.
Chính sự tách biệt nhỏ bé đó mang lại bình an.
Khi đối thoại với mình như một tri kỷ ta trở nên bền bỉ hơn trước biến động. Bão vẫn ở ngoài kia nhưng tâm ta có nơi neo đậu. Ta không còn hoảng loạn đi tìm sự công nhận hay lời khuyên từ bên ngoài bởi vì sự xác thực quan trọng nhất đến từ bên trong. Ta bắt đầu tin tưởng vào trí tuệ nội tại của mình.
Sức mạnh của những câu hỏi khai mở
Nền tảng của mối quan hệ tri kỷ này hay nền tảng của tự khai vấn nằm ở sức mạnh của những câu hỏi.
Không phải những câu hỏi đóng mang tính dằn vặt Tại sao mình lại tệ thế?. Mà là những câu hỏi mở mang tính gợi mở và thấu cảm.
Trong những lúc cảm thấy hoang mang thay vì để tâm trí trôi đi trong lo lắng tôi học cách dừng lại, hít một hơi thở sâu và tự hỏi mình:
Điều gì đang thật sự diễn ra bên trong mình vậy? Mình đang cảm thấy gì ngay lúc này? Cảm xúc này đang muốn nói với mình điều gì?
Chúng ta thường cố gắng trốn chạy khỏi cảm xúc khó chịu. Nhưng người tri kỷ bên trong biết rằng mọi cảm xúc đều là một sứ giả mang thông điệp. Chỉ khi ta dám lắng nghe ta mới hiểu được điều mình thật sự cần.
Và khi đã hiểu điều mình cần chúng ta lại hỏi tiếp:
Điều gì là quan trọng nhất đối với mình trong tình huống này? Đây là câu hỏi về giá trị cốt lõi. Nếu không có gì cản trở mình thật sự muốn điều gì? Đây là câu hỏi về khao khát.
Từ thấu suốt đến hành động gieo nảy đơm
Thông qua việc tự đặt những câu hỏi sâu sắc ta nhìn rõ điều mình đang trải qua. Bức tranh sương mù bắt đầu tan. Ta không còn là nạn nhân của hoàn cảnh mà trở thành người quan sát thấu suốt.
Từ sự thấu suốt đó ta chủ động thiết kế cuộc đời mình. Không phải bằng những kế hoạch vĩ đại mà bằng những hành động rất nhỏ.
Hành động nhỏ nào mình có thể làm ngay bây giờ? Điều gì mình có thể gieo hôm nay?
Có thể hành động đó chỉ đơn giản là đi ngủ sớm. Có thể là viết ra ba điều mình biết ơn. Có thể là một cuộc nói chuyện thẳng thắn.
Tự khai vấn là một quá trình gieo nảy đơm. Câu hỏi là hạt gieo. Sự nhận biết là mầm nảy. Và hành động nhỏ phù hợp với giá trị của mình chính là quả đơm.
Đây không phải là một hành trình đơn độc. Trong vòng tròn cho và nhận của cộng đồng chúng ta thực hành điều này cùng nhau. Chúng ta giữ lửa cho nhau, nhắc nhở nhau quay về và tôn vinh hành trình tự thấu hiểu của mỗi người.
Trở thành người thầy và tri kỷ của chính mình không có nghĩa là ta không cần đến ai khác. Nó có nghĩa là ta bước vào các mối quan hệ với một tâm thế đủ đầy chứ không phải một tâm thế thiếu thốn chờ đợi được lấp đầy.
Ta vẫn cần những người thầy bên ngoài nhưng ta biết cách chắt lọc kiến thức của họ qua bộ lọc trí tuệ của riêng mình. Ta vẫn cần những người bạn tri kỷ nhưng ta đến với họ để chia sẻ chứ không phải để bám víu.
Cuộc đời sẽ luôn còn đó những biến động. Sẽ luôn có những ngã rẽ, những mất mát và những hoang mang.
Nhưng khi ta đã nuôi dưỡng được một người bạn hay một người thầy ân cần ngay bên trong ta biết rằng mình sẽ luôn ổn. Ta có la bàn, ta có mỏ neo và ta có nguồn sáng tự thân.
Và trong sự tĩnh lặng ta nghe thấy tiếng nói đó ấm áp và rõ ràng: Tôi ở đây với bạn. Chúng ta sẽ cùng nhau đi qua chuyện này.
Đó là món quà lớn nhất mà chúng ta có thể tự trao cho mình.
