Có những ngày tôi đứng dưới tán cây quen thuộc và nhận ra mặt đất dưới chân mình dày lên theo thời gian. Không phải đất bỗng nhiên màu mỡ hơn; đó là những mùa lá rụng, những cơn mưa qua, những lớp mỏng không ai để ý. Mỗi lớp thêm vào không ồn ào, nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại nuôi sống cả tán xanh phía trên. Khi nghĩ về đời người, tôi chợt biết ơn cái chuyển động chậm rãi đó: chẳng có gì mất đi vô ích. Thứ ta tưởng đã rơi khỏi tay, thật ra chỉ đang trở về, để làm giàu thêm phần đất mình đang cắm rễ.
Sự luân chuyển cần thiết của những mùa lá rụng
Chúng ta thường sợ sự rụng rơi. Ta sợ mất mát, sợ những tháng năm đã qua mà chưa kịp làm điều gì thật lớn lao. Nhưng nếu nhìn kỹ, những tháng năm ấy có đang hiện diện trong cách ta nói một câu dịu dàng, trong sự bình tĩnh trước một tình huống khó, trong khả năng nghe chính mình trước khi đáp lại đời sống? Mỗi trải nghiệm đã đi qua đều để lại một lớp mỏng như thế, làm đất dày hơn, làm rễ bám sâu hơn, làm cành nhẫn nại hơn trước gió.
Tôi từng có những mùa chỉ muốn bứt khỏi hiện tại, muốn thay đổi thật nhanh, muốn mọi thứ “xanh tốt” ngay tức khắc. Rồi tôi kiệt sức. Lúc dừng lại, tôi thấy: cây không thể ra lá mới nếu không trả lại lá cũ cho đất. Chúng ta cũng vậy. Có những điều đã hoàn tất vai trò của nó — một thói quen cũ, một khát vọng từng giúp mình đi qua một đoạn đường, một mối quan hệ đã dạy ta về giới hạn và lòng tự trọng. Khi biết đặt chúng xuống, không phải ta nghèo đi; ta chỉ trả chúng về đúng chỗ, để chính chúng trở thành chất nuôi cho phần sống tiếp theo.
Nghệ thuật của việc buông và giữ
“Vòng tròn sinh mệnh” vì thế không phải một ý niệm xa xôi. Nó chạy qua những quyết định nhỏ mỗi ngày: biết mình đang giữ cái gì để sống và buông cái gì để sống hơn. Giữ — không phải bấu víu mà là gìn giữ: giữ một lối sống lành đã tích góp, giữ một sự tử tế không dễ dàng, giữ lời hứa với chính mình. Buông — không phải ném bỏ mà là trả về: trả lại những kỳ vọng không còn hợp, trả lại những đánh giá tự trói buộc, trả lại nhu cầu phải “đúng” trong mắt người khác. Khi nhịp giữ-buông tương hợp, hơi thở của ta rộng hơn, bước chân cũng vững hơn.
Có người hỏi: “Nếu tất cả đều trở về, liệu ta có còn gì của riêng mình?” Tôi nghĩ ta có: ta có cách mình đi qua những vòng tròn ấy. Mỗi người có màu đất riêng — cái nền được tạo bởi xuất thân, ký ức, những lựa chọn. Nhưng điều làm đất ấy trở nên phì nhiêu không chỉ là thứ đổ vào, mà là cách ta chuyển hóa. Một nỗi buồn có thể trở thành hạt mầm của lòng thấu cảm. Một vấp ngã có thể tinh luyện nên sự cẩn trọng mà không hóa nghi ngại. Một thành công có thể nuôi lớn lòng tự tin mà không làm cứng trái tim. Sự chuyển hóa ấy là công việc kiên nhẫn nhất — không ai làm hộ ta, nhưng ta cũng không làm một mình: thời gian là bạn đồng hành âm thầm.
Tôi học được rằng tri ân thời gian là một thực hành. Không phải tri ân bằng lời, mà bằng cách sống sao cho mỗi ngày đều có cơ hội lắng xuống một chút. Khi ngày kết thúc, thay vì kiểm đếm “được – mất”, ta thử hỏi: hôm nay, điều gì trong tôi đã trở về với đất? Một giận dữ nhỏ đã kịp tan? Một khen ngợi đã kịp dành cho ai đó? Một giới hạn mới được gọi tên? Những “hạt” ấy, nhìn qua thì bé, nhưng lâu ngày thành lớp. Và lớp này, theo một cách rất mềm, quyết định mùa tới của ta có nở hoa được hay không.
Sức mạnh chữa lành từ sự kết nối chân thật
Trong cộng đồng của chúng ta, tôi đã nhiều lần thấy vòng tròn ấy hiện lên bằng xương bằng thịt. Ai đó chia sẻ câu chuyện tưởng như chỉ riêng mình — hóa ra chạm đúng điều người khác đang đi qua. Ai đó dám nói “mình mệt” — những người xung quanh bỗng như được phép thở ra. Ai đó nhận lỗi một cách hiền lành — cả nhóm học thêm cách dịu với nhau. Những khoảnh khắc ấy không “sản xuất” ra kết quả ngay lập tức; chúng chỉ rơi xuống như một chiếc lá, lặng lẽ, rồi biến thành đất chung. Vậy mà chính đất chung đó lại nâng đỡ từng người khi bước vào mùa gió bất ngờ.
Cũng có những lúc vòng tròn bị đứt quãng. Ta im lặng không phải vì bình an, mà vì sợ nói ra sẽ “không đúng chuẩn”. Ta cố xanh quanh năm, che giấu mùa rụng của mình, để rồi đất dưới rễ dần kiệt. Khi ấy, nhắc mình rằng: rụng không phải xấu hổ; rụng là một phần của sống. Cho phép mình rụng đúng mùa là cách ta tôn trọng nhịp sinh học của tâm hồn, để mùa tới còn có gì mà nở.
Tôi từng nghĩ tri ân là nhớ ơn những điều tốt đẹp. Về sau, tôi biết tri ân còn là cúi đầu trước cả những gì làm mình bối rối: một mối quan hệ không trọn, một dự định dở dang, một ước mơ phải chuyển hướng. Không phải ca ngợi thất bại, mà là không phủ nhận vai trò của nó trong việc tạo nên ta hôm nay. Khi tri ân theo cách ấy, ký ức bớt gai góc. Ta có thể chạm vào nó mà không tự làm mình chảy máu, có thể nhặt một mảnh sáng từ trong đó đem ra dùng, phần còn lại trả về đất.
Trưởng thành vững chãi là có một bộ rễ sâu
Vòng tròn sinh mệnh cũng dạy tôi chậm. Chậm — không phải trì hoãn, mà là cho phép những gì đang xảy ra có thời gian trở thành một phần của mình. Giống như ủ một nắm lá mục: nếu ta cứ đảo lên, hối thúc nó “thành phân” ngay, ta chỉ làm bay mùi và mất đi điều tinh túy. Sự chậm vừa đủ tạo ra độ sâu. Độ sâu ấy xuất hiện trong cách ta lắng nghe một người thân, trong cách ta quyết định trước một ngã rẽ, trong cách ta nói “không” mà không cần tự kết tội. Độ sâu không phô trương; nó biểu hiện bằng sự vững chãi bình thường.
Khi viết những dòng này, tôi hiểu thêm một nghĩa của “trưởng thành vững chãi”: đó là tin rằng mình có thể đi qua nhiều mùa mà không đánh mất bản chất hiền lành của mình. Cái hiền lành ấy không phải là sự yếu ớt để mặc đời sắp đặt. Nó là sức mạnh của người biết đất dưới chân mình chứa gì, rễ của mình đang bám vào đâu, và lá của mình khi rụng sẽ về đâu. Người như thế không cố giữ mọi chiếc lá, cũng không xót xa quá mức khi thấy lá lìa cành. Họ biết ơn từng tán xanh đã qua, và chuẩn bị đất cho tán xanh sắp tới.
Nếu có một lời thì thầm tôi muốn gửi vào cuối bài, có lẽ chỉ là thế này: mỗi ngày, thử chọn một điều nhỏ để trả về — một phán xét, một nỗi sợ, một thói quen không còn nuôi mình nữa. Và cũng mỗi ngày, thử chọn một điều nhỏ để gìn giữ — một phút lắng nghe, một khoảnh khắc thành thật, một sự tử tế không ai biết. Khi những nhịp nhỏ ấy lặp lại, vòng tròn sinh mệnh trong ta trở nên rõ ràng. Ta không còn đứng ngoài đời sống để đòi nó phải hoàn hảo, mà đứng ngay trong đó, bình thản như một chiếc cây đang làm điều nó luôn làm: cắm rễ sâu, vươn lên trời, và trả lại cho đất những gì cần được trở về.
Khi hiểu như vậy, ta thôi sợ thời gian. Ta biết nó không hằn thêm nếp nhăn lên trán mà không để lại gì cho lòng. Thời gian, bằng cách riêng, vẫn kiên nhẫn ủ ấm chúng ta — ngày qua ngày — để một sáng nào đó, ta bất chợt nhận ra: mình đã lớn hơn một chút, không ồn ào, nhưng sâu. Và sâu như thế, chúng ta có thể đi tiếp, dù mùa tới là mưa hay nắng.
